Terbiyum-161 nedir?

Terbiyum-161, nükleer tıpta tedavi amacıyla kullanılmak üzere geliştirilen radyoaktif bir izotoptur. Tek başına değil, tümör hücresinin yüzeyindeki belirli bir hedefe (örneğin prostat kanserinde PSMA) bağlanan bir moleküle eklenerek verilir. Böylece radyasyon doğrudan kanser hücrelerine taşınır, sağlıklı dokular olabildiğince korunur.

Bu yaklaşıma teranostik denir: önce PET/BT ile hedefin tümörde bulunduğu gösterilir, ardından aynı hedefe yönelik tedavi uygulanır.

Lutesyum-177’den farkı ne?

Terbiyum-161, bugün yaygın kullanılan Lutesyum-177’ye kimyasal olarak çok benzer; aynı taşıyıcı moleküllerle kullanılabilir. Asıl fark, yaydığı ışınlardadır.

Auger elektronları yalnızca birkaç hücre çapı kadar yol alır. Bu, gözle ya da görüntülemeyle saptanamayacak kadar küçük hastalık odaklarına karşı daha etkili olabileceği anlamına gelir. Laboratuvar ve hayvan çalışmalarında Terbiyum-161, aynı moleküle bağlanmış Lutesyum-177’ye göre daha güçlü bir etki göstermiştir.

Kimler için düşünülüyor?

Bugün klinik deneyimin büyük kısmı, hormon tedavisine dirençli yayılmış prostat kanseri (mKDPK) olan ve PSMA PET/BT’de hastalığı belirgin şekilde görünen hastalardadır. Özellikle Lutesyum-177 PSMA tedavisine rağmen hastalığı ilerleyen hastalar için umut verici bir seçenek olarak araştırılmaktadır. Nöroendokrin tümörlerde kullanımı ise henüz ağırlıklı olarak araştırma aşamasındadır.

Klinik çalışmalar ne gösteriyor?

İnsanlarda yapılan ilk çalışmaların sonuçları yayımlanmaya başladı. Bunlardan biri, Prof. Dr. Serkan Kuyumcu’nun da yer aldığı Türkiye’deki çok merkezli çalışmadır.

Avustralya’da yapılan ilk faz 1/2 çalışması VIOLET‘te ise 30 hasta tedavi edildi. 7,4 GBq doza kadar doz sınırlayıcı toksisite görülmedi; hayatı tehdit eden yan etki ya da tedaviye bağlı ölüm bildirilmedi. Araştırmacılar daha büyük, randomize çalışmaların yapılmasını öneriyor.

Bu sonuçlar az sayıda hastaya dayanan erken dönem verilerdir; kesin etkinlik henüz kanıtlanmamıştır.

Tedavi süreci nasıl işler?

1. 1 DeğerlendirmePSMA PET/BT ve gerekirse FDG PET/BT ile hastalığın hedefi taşıyıp taşımadığına bakılır.
2. 2 Tedavi kararıKan değerleri, böbrek fonksiyonu ve önceki tedaviler birlikte incelenir; karar multidisipliner olarak verilir.
3. 3 Uygulamaİlaç damar yoluyla verilir. Çalışmalarda kürler 6 hafta arayla tekrarlanmıştır.
4. 4 TakipTerbiyum-161 SPECT/BT ile görüntülenebildiği için ilacın vücuttaki dağılımı ve organ dozları izlenebilir; yanıt PSA ve PET/BT ile takip edilir.