Prostat Kanserinde Alfa Tedavi (Aktinyum-PSMA)
Prostat Kanserinde Alfa Tedavi
Aynı hedef, daha güçlü etki:
Aktinyum-225-PSMA tedavisi.
Aktinyum-225-PSMA, ileri evre prostat kanserinde uygulanan hedefe yönelik alfa tedavide hastaya verilen ilacın adıdır. PSMA'ya bağlanan akıllı molekül, aktinyum atomunu doğrudan kanser hücresine taşır. Amaç tümörü küçültmek, kanser hücrelerinin çoğalmasını durdurmak ve onları yok etmektir.
89Aktinit
225Ac
Aktinyum-225
Yarı ömür9,9 gün
Işınα
Enerji5,8–8,4 MeV
Menzil<0,1 mm
Nedir?PSMA hedefli, alfa radyasyonu yayan atom tedavisi
Kimler için?Hormon tedavisine dirençli, yayılmış prostat kanseri; çoğunlukla Lutesyum-PSMA sonrası
Nasıl uygulanır?Damar yolundan, kürler halinde; hasta aynı gün evine döner
1 · NEDİR?
Lutesyum-PSMA'dan sonraki güçlü adım
Radyonüklid (atom) tedaviler; prostat kanseri ilerlediğinde, yayıldığında, kemoterapi gibi diğer tedaviler etkisiz kaldığında ya da yan etkileri tolere edilemediğinde tercih edilir. Bu tedavilerde genellikle ilk seçenek Lutesyum-PSMA, sonraki adım ise Aktinyum-PSMA'dır.
STANDART TEDAVİLER
Hormon tedavisi ve kemoterapi
Hastalık bu tedavilere rağmen ilerlediğinde ya da yan etkiler tolere edilemediğinde atom tedavileri gündeme gelir.
BETA · LUTESYUM-177
Lutesyum-PSMA
Atom tedavisinde genellikle ilk tercihtir; dünyada ve Türkiye'de binlerce hastaya uygulanmıştır. Belirtileri azaltmak, yaşam süresini uzatmak ve yaşam kalitesini iyileştirmek hedeflenir.
Lutesyum-PSMA tedavisi →2 · NASIL ETKİ EDER?
Akıllı molekül taşır, alfa radyasyonu yok eder
PSMA, prostat bezi hücrelerinde doğal olarak bulunan bir proteindir; ancak prostat kanseri hücrelerinde çok daha yoğundur. Kanser lenf bezi, kemik ya da akciğer gibi organlara yayıldığında, bu metastatik hücrelerde de PSMA yüksek miktarda bulunur.
Hedef: PSMA
Tedavide, kanser hücrelerindeki PSMA'ya bağlanan akıllı bir molekül kullanılır.
Taşıyıcı molekül
Hastaya verilmeden önce PSMA molekülü laboratuvarda Aktinyum-225 ile birleştirilir. Böylece radyoaktif atom kanser hücresine kadar taşınır.
Alfa etkisi
Aktinyumun yaydığı alfa radyasyonu kanser hücrelerini zaman içinde parçalar. Radyasyonu vücudun tamamı değil, büyük ölçüde hedeflenen alanlar alır.
Alfa parçacığı kanser hücresinde DNA zincirini kırar ve hücrenin ölümüne yol açar.
3 · KİMLER İÇİN?
Kimler için uygundur?
Bu tedavi yalnızca prostat kanseri kaynaklı hastalıkta kullanılır. Prostat kanserinin başta hormon tedavisi olmak üzere diğer tedavilere yanıt vermediği durumlarda gündeme gelir.
- 1Hedef PSMA PET/BT ile gösterilirProstat kanserinin hemen her tipi hücre yüzeyinde PSMA taşır. Yine de tedaviden önce, radyasyonun doğru bölgeleri hedefleyeceğinden emin olmak için PSMA PET/BT çekilir.
- 2Çoğunlukla Lutesyum-PSMA sonrasıAlfa tedavi günümüzde genellikle Lutesyum-PSMA ile istenen yanıt alınamayan hastalarda tercih edilir. Hekiminiz gerekli görürse ilk atom tedavisi olarak da seçilebilir.
- 3Karar ekiple verilirÖzellikle ilk atom tedavisi olarak düşünüldüğünde; nükleer tıp, onkoloji, üroloji ve radyasyon onkolojisi uzmanlarının birlikte değerlendirmesi uygundur.
Önce gör, sonra tedavi et.Aktinyum-PSMA tedavisinden önce hastalığın PSMA'yı yeterince taşıdığı PSMA PET/BT ile gösterilir. Böylece tedaviden fayda görebilecek hastalar önceden belirlenir. PSMA PET/BT hakkında →
4 · HASTA ÖRNEĞİ
Lutesyum'a dirençli hastalıkta tam yanıt
Aşağıdaki PSMA PET görüntüleri, Aktinyum-PSMA tedavisinin ilk uygulandığı hastalardan birine aittir. İki kür Lutesyum-PSMA'ya rağmen ilerleyen hastalık, üç kür Aktinyum-PSMA sonrasında görüntülemede kayboldu ve PSA ölçülemeyecek düzeye indi.[1]
HAZİRAN 2015
294 ng/ml PSA
Tedavi öncesi: yaygın metastatik prostat kanseri
EYLÜL 2015
419 ng/ml PSA
2 kür Lutesyum-PSMA sonrası: tedaviye direnç, hastalık ilerliyor
ŞUBAT 2016
3,5 ng/ml PSA
2 kür alfa tedavi sonrası: belirgin iyileşme
NİSAN 2016
<0,1 ng/ml PSA
3. kür alfa tedavi sonrası: tam yanıt
PSA: prostat spesifik antijen (ng/ml). Görüntüler: Kratochwil C ve ark., J Nucl Med 2016.[1] Bu örnek tek bir hastaya aittir; tedaviye yanıt kişiden kişiye değişir.
5 · GÜVENLİ Mİ?
Güvenlik ve olası yan etkiler
Bu tedavide kullanılan radyasyon kanser hücrelerini yok etmek için tasarlanmıştır. PSMA, prostat kanseri hücreleri dışında tükürük bezleri, gözyaşı bezleri ve böbrek gibi bazı dokularda da bulunur; bu dokular da bir miktar radyasyon alabilir. Ancak ilaç doğrudan kanserli hücrelere bağlandığı için kemoterapide görülen yaygın yan etkiler beklenmez.
Ağız kuruluğu
Uzun vadede en sık bildirilen yan etkidir ve tükürük bezlerinde PSMA bulunmasından kaynaklanır. Her hastada görülmez; şiddeti kişiden kişiye değişir.[3]
Kan değerleri ve yorgunluk
Geçici yorgunluk ve kan değerlerinde geçici düşüş görülebilir. Ağır düzeyde kan değeri düşüşü daha seyrektir.[3]
Düzenli takip
Tedavi sonrasında belirli aralıklarla yapılan kan tahlilleri ve muayene ile bu etkiler kontrol altında tutulur.
Merkezimizin deneyimiİstanbul Tıp Fakültesi'nde Aktinyum-PSMA uyguladığımız hastalarda, tedavi öncesi ve sonrası dönem arasında yan etkiler açısından anlamlı bir fark görülmedi.[2]
6 · TEDAVİ SÜRECİ
Uygulaması kolay mı?
Aktinyum-PSMA tedavisi; ön testler, dozimetri çalışmaları, radyoizotop ve akıllı moleküllerin temini, laboratuvarda sentez ve kalite kontrol gibi birçok basamaktan oluşur. Nükleer tıp hekimi, radyofarmasi uzmanı ve sağlık fizikçisinin birlikte çalışmasını gerektiren bu hassas süreç hastaya yansımaz.
- 1DeğerlendirmeTedavi kararı ekip tarafından verilir; uygunluk PSMA PET/BT ve kan testleriyle değerlendirilir.
- 2Hazırlıkİlaç tedavi günü laboratuvarda hazırlanır ve kalite kontrol testlerinden geçer.
- 3Uygulamaİlaç damar yolundan verilir ve kolay tolere edilir. Hasta aynı gün evine döner; çalışan hastalar ertesi gün işine dönebilir.
- 4TakipKürler genellikle 8 haftada bir tekrarlanır. Tedaviye yanıt PSA ve PSMA PET/BT ile izlenir.[2]
7 · SIK SORULANLAR
Sık sorulan sorular
Aktinyum-PSMA tedavisi ülkemizde yapılıyor mu?
Evet. İstanbul Tıp Fakültesi Nükleer Tıp Anabilim Dalı'nda Aktinyum-225-PSMA ile alfa tedavi rutin olarak uygulanmaktadır. Tedavi uygulanan hastalarda yanıtlar oldukça umut vericidir; ilk sonuçlarımız 2021'de yayımlanmıştır.[2] Hastalarımızın takibi aynı merkezde sürdürülmektedir.
Hormon tedavisini bırakmam gerekir mi?
Hayır. Aktinyum-PSMA tedavisi sırasında hormon tedavisini kesmek gerekmez.
Kemoterapiyle birlikte verilir mi?
Hayır. Aktinyum-PSMA kemoterapiyle birlikte verilmez. Kemoterapi alan bir hastada bu tedaviye karar verilirse kemoterapi kesilir.
Hastanede kalmam gerekir mi?
Hayır. Tedavi tamamlandıktan sonra aynı gün evinize dönebilirsiniz. Çalışan hastalar ertesi gün işbaşı yapabilir.
Bu tedavi başka kanserlerde de kullanılır mı?
Aktinyum-PSMA prostat kanserine özgüdür. Nöroendokrin tümörlerde ise aynı aktinyum atomu, farklı bir akıllı molekülle (Aktinyum-DOTATATE) kullanılır. Nöroendokrin tümörlerde alfa tedavi →
KAYNAKLAR
Bilimsel kaynaklar
- 1Kratochwil C, Bruchertseifer F, Giesel FL, ve ark. 225Ac-PSMA-617 for PSMA-targeted α-radiation therapy of metastatic castration-resistant prostate cancer. J Nucl Med. 2016;57(12):1941-1944. doi:10.2967/jnumed.116.178673
- 2Sanli Y, Kuyumcu S, Simsek DH, ve ark. 225Ac-prostate-specific membrane antigen therapy for castration-resistant prostate cancer: a single-center experience. Clin Nucl Med. 2021;46(12):943-951. doi:10.1097/RLU.0000000000003925
- 3Sathekge MM, Lawal IO, Bal C, ve ark. Actinium-225-PSMA radioligand therapy of metastatic castration-resistant prostate cancer (WARMTH Act): a multicentre, retrospective study. Lancet Oncol. 2024;25(2):175-183. doi:10.1016/S1470-2045(23)00638-1
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı, kişisel durumunuza göre hekiminiz tarafından verilir.
Tüm hakları saklıdır. © 2026 Kullanım Koşulları | KVKK