KARACİĞER TÜMÖRLERİNDE RADYOEMBOLİZASYON TEDAVİSİ
Karaciğer Tümörleri
Tümörü besleyen damardan,
içeriden radyasyon: radyoembolizasyon.
Radyoembolizasyon (SIRT ya da TARE), ameliyat edilemeyen ve hastalığı karaciğerde baskın olan tümörlerde kullanılan ileri bir tedavi yöntemidir. Radyoaktif itriyum-90 yüklü mikroskobik küreler, karaciğer atardamarı yoluyla tümörü besleyen damarlara bırakılır ve tümöre yüksek dozda radyasyonu içeriden verir; sağlıklı karaciğer dokusu büyük ölçüde korunur.
Kimler için?Karaciğer kanseri (HCC), kolorektal ve nöroendokrin tümör metastazları, kolanjiyokarsinom
Nasıl?Kateterle karaciğer atardamarına; radyasyon doğrudan tümöre
SüreçPlanlama (MAA) ve tedavi günü; kişiye özel dozimetri ile
39Geçiş metali
90Y
İtriyum-90
Yarı ömür64 saat
Ort. β⁻ enerjisi0,93 MeV
Ort. doku menzili2,5 mm
Maks. menzil~11 mm
1 · RADYOEMBOLİZASYON NEDİR?
Radyasyonu tümörün içine taşıyan mikroküreler
Sağlıklı karaciğer kanının büyük kısmını kapı toplardamarından (portal ven) alır; karaciğerdeki tümörler ise beslenmelerini çoğunlukla karaciğer atardamarından sağlar. Radyoembolizasyon bu farktan yararlanır.
Kasıktan ya da bilekten girilen ince bir kateter, karaciğer atardamarında tümörü besleyen dala kadar ilerletilir. Buradan verilen, her biri yaklaşık dört kırmızı kan hücresi genişliğinde, toz zerresi kadar küçük mikroküreler kan akımıyla tümöre taşınır ve tümörün damarlarında tutulur. Kürelerdeki itriyum-90’ın yaydığı beta radyasyonu birkaç milimetre ilerleyerek tümörü içeriden etkiler.
Böylece tümöre dışarıdan verilen radyoterapiyle ulaşılması güç, yüksek radyasyon dozları verilebilirken sağlıklı karaciğer dokusu büyük ölçüde korunur. Seçilmiş merkezlerde itriyum-90 yerine holmiyum-166 içeren küreler de kullanılabilir.
Radyasyon tümörün içinden verildiği için bu yöntem bir tür “iç radyoterapi” (brakiterapi) olarak da tanımlanır. Uygulanış biçimi kemoembolizasyona (TACE) çok benzer; fark, kemoterapi ilacı yerine radyoaktif mikrokürelerin kullanılmasıdır.
2 · KİMLER İÇİN?
Hangi hastalıklarda kullanılır?
Radyoembolizasyon, hastalığı karaciğerde baskın olan hastalarda kullanılır. Karar, hastanın genel durumu, karaciğer fonksiyonları ve tümörün yaygınlığı birlikte değerlendirilerek, multidisipliner tümör konseyinde verilir.
Karaciğer kanseri (HCC)
Ameliyat ya da ablasyon için uygun olmayan tümörlerde; tek ve sınırlı tümörlerde yüksek dozla “radyasyon segmentektomisi”, karaciğer nakli öncesi köprü ya da tümörü küçültme tedavisi olarak.
Kolorektal kanser karaciğer metastazları
Hastalığı karaciğerde baskın olan, kemoterapiyle birlikte ya da kemoterapiye rağmen ilerleyen seçilmiş hastalarda.
Nöroendokrin tümör (NET) metastazları
Karaciğerde yaygın ya da hormon salgısına bağlı yakınmalara yol açan metastazlarda; gerektiğinde Lutesyum tedavisiyle birlikte planlanır.
Kolanjiyokarsinom ve diğer tümörler
Karaciğer içi safra yolu kanserinde ve meme kanseri ya da melanom gibi diğer tümörlerin karaciğer metastazlarında, seçilmiş hastalarda.
Uygun olmayabilecek durumlar: İleri karaciğer yetmezliği, planlama çalışmasında akciğere ya da mide-bağırsağa kaçışın güvenli şekilde önlenememesi ve karaciğer dışında yaygın hastalık. Bu durumlar planlama aşamasında ayrıntılı olarak değerlendirilir.
Tedaviden ne beklenmeli?Radyoembolizasyon çoğu hastada hastalığı karaciğerde kontrol altına almayı, yaşam süresini uzatmayı ve yaşam kalitesini korumayı amaçlar. Bazı erken evre tümörlerde ise tümörü tamamen yok etmeyi hedefleyen yüksek dozlarla uygulanabilir. Başlangıçta ameliyat ya da karaciğer nakli için uygun olmayan bazı hastalarda tümör, tedaviye yanıt verdikten sonra ameliyat edilebilir hâle gelebilir.
3 · TEDAVİ SÜRECİ
Değerlendirmeden takibe adım adım
Radyoembolizasyon iki ayrı gün yapılır: önce bir planlama günü, birkaç gün ile iki hafta sonra da tedavi günü. Yeşil işaretli adımlar nükleer tıp bölümünde yapılır.
- Değerlendirme ve konsey kararı
Kan testleri, karaciğer fonksiyonları ve güncel görüntülemeler (BT, MR, gerekirse PET/BT) incelenir; uygunluk tümör konseyinde değerlendirilir.
- Planlama anjiyografisi
Girişimsel radyolog, kateterle karaciğerin damar haritasını çıkarır. Mide ya da bağırsağa giden küçük dallar gerekirse kapatılır ve tedavi verilecek damara Tc-99m MAA adlı test maddesi verilir.
- MAA SPECT/BT çekimi NÜKLEER TIP
Test maddesinin karaciğerde nasıl dağıldığı görüntülenir: akciğere ya da karaciğer dışına kaçış olup olmadığı ve tümörün ne kadar madde tuttuğu ölçülür.
- Kişiye özel dozimetri NÜKLEER TIP
Bu ölçümlerle tümöre yeterli, sağlıklı karaciğere güvenli dozu verecek tedavi miktarı size özel hesaplanır.
- Tedavi günü
Aynı yoldan kateterle karaciğer atardamarına ulaşılır ve itriyum-90 yüklü mikroküreler verilir. İşlem genellikle bir saat içinde tamamlanır.
- Tedavi sonrası Y-90 PET/BT NÜKLEER TIP
Kürelerin hedeflenen bölgeye ulaştığı ve tümörün aldığı doz görüntülenerek doğrulanır.
- Takip
Yanıt genellikle 1–3 ay içinde BT ya da MR ile değerlendirilir; kan testleriyle karaciğer fonksiyonları izlenir.
4 · MAA PERFÜZYON ÇALIŞMASI
Tedaviden önce bir “prova”
Tc-99m MAA, tedavide kullanılacak mikrokürelerle benzer boyutta, düşük radyasyonlu bir test maddesidir. Planlama anjiyografisinde tedavinin verileceği damara verilir ve SPECT/BT ile görüntülenir. Böylece gerçek tedavi verilmeden önce kürelerin karaciğerde nasıl dağılacağı önceden görülür.
Bu çalışmada ölçülen değerler hem tedavinin güvenliğini hem de etkinliğini belirler. Güncel çalışmalar, MAA ile önceden hesaplanan dozların tedavi sonrasında ölçülen dozlarla yakından uyuştuğunu göstermiştir.
AKCİĞER ŞANTIKürelerin ne kadarının akciğere kaçabileceği
KARACİĞER DIŞI TUTULUMMide, bağırsak ya da safra kesesine kaçış
TÜMÖR / NORMAL KARACİĞERTümörün sağlıklı dokuya göre ne kadar madde tuttuğu
SONUÇGüvenli ve etkili tedavi miktarının hesaplanması
5 · KİŞİYE ÖZEL DOZİMETRİ
Herkese aynı doz değil, size özel doz
Radyoembolizasyonda başarıyı belirleyen en önemli etkenlerden biri, tümörün aldığı radyasyon dozudur. Kişiye özel dozimetride tedavi miktarı; tümörün ve sağlıklı karaciğerin hacmi ile MAA çalışmasında ölçülen dağılım dikkate alınarak hesaplanır. Amaç, tümöre yeterince yüksek, sağlıklı karaciğere ise güvenli bir doz vermektir.
Karaciğer kanserinde yapılan randomize DOSISPHERE-01 çalışmasında, kişiye özel dozimetriyle tedavi edilen hastalarda tümör yanıtı, standart doz yaklaşımına göre belirgin şekilde daha yüksek bulunmuştur.
6 · NÖROENDOKRİN TÜMÖRLERDE
Radyoembolizasyon ve Lutesyum tedavisi birlikte
Nöroendokrin tümörlerde karaciğer metastazları sıklıkla hastalığın en önemli kısmını oluşturur. Karaciğerde baskın hastalığı olan seçilmiş hastalarda radyoembolizasyon, tüm vücuttaki hastalığı hedefleyen Lutesyum-DOTATATE (PRRT) tedavisiyle sıralı ya da birlikte planlanabilir.
İki tedavi de karaciğere radyasyon verdiği için, sıralama ve dozlar karaciğerin toplam radyasyon yükü göz önünde bulundurularak, dikkatli bir planlamayla belirlenir.
7 · YAN ETKİLER VE SONRASI
Tedaviden sonra neler beklenir?
Tedaviden sonraki ilk günlerde yorgunluk, hafif karın ağrısı, bulantı ve hafif ateş görülebilir. Bu yakınmalar genellikle hafiftir ve kısa sürede geçer.
Daha nadir görülen ciddi yan etkiler arasında karaciğer fonksiyonlarında bozulma, akciğerde radyasyona bağlı iltihaplanma, mide-bağırsak ülseri ve safra kesesi iltihabı yer alır. Planlama aşamasındaki MAA çalışması ve kişiye özel dozimetri, bu risklerin en aza indirilmesini amaçlar.
HASTANEDE KALIŞÇoğu hastada aynı gün ya da bir gece
SIK GÖRÜLENYorgunluk, hafif karın ağrısı, bulantı
RADYASYON GÜVENLİĞİRadyasyon karaciğerde kalır; size verilecek kısa süreli önlemlere uyun
8 · BİLİMSEL KANIT
Öne çıkan çalışmalar
LEGACY · HCC
%88
objektif yanıt oranı
8 cm’ye kadar tek karaciğer kanseri olan 162 hastada, cam mikroküreli Y-90 tedavisiyle yüksek ve kalıcı tümör yanıtı; 3 yıllık sağkalım %86,6.
Salem R, et al. Hepatology 2021 →DOSISPHERE-01 · HCC
%71 vs %36
yanıt: kişiye özel vs standart doz
Lokal ileri karaciğer kanserinde randomize faz 2 çalışma: kişiye özel dozimetri, standart doza göre tümör yanıtını belirgin şekilde artırdı.
Garin E, et al. Lancet Gastroenterol Hepatol 2021 →EPOCH · KOLOREKTAL
HR 0,69
hastalığın ilerlemesi riski
Kolorektal kanser karaciğer metastazlarında ikinci basamakta kemoterapiye radyoembolizasyon eklenmesi, hastalığın ilerlemesini geciktirdi; genel sağkalımda fark gösterilmedi.
Mulcahy MF, et al. J Clin Oncol 2021 →9 · SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Radyoembolizasyon bir ameliyat mı?
Hayır. İşlem, kasıktan ya da bilekten girilen ince bir kateterle yapılır; karında kesi yapılmaz. Genellikle sedasyon ve lokal anestezi yeterlidir.
Hastanede ne kadar kalırım?
Planlama günü ve tedavi günü sonrasında çoğu hasta aynı gün ya da bir gece gözlemden sonra evine gidebilir.
Kemoterapi ya da diğer tedavilerle birlikte yapılabilir mi?
Evet, hastalığın türüne göre kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler ya da Lutesyum tedavisiyle birlikte planlanabilir. Sıralama onkoloji ekibinizle birlikte belirlenir.
Tedavi tekrarlanabilir mi?
Karaciğerin farklı bölgeleri için ya da hastalık yeniden ortaya çıkarsa, karaciğer fonksiyonları ve daha önce alınan doz uygunsa tekrar edilebilir.
Sonucu ne zaman öğrenirim?
Tedaviye yanıt genellikle 1–3 ay sonra yapılan BT ya da MR ile değerlendirilir. Tümörün küçülmesi aylar içinde devam edebilir.
Radyoembolizasyon hakkında bilgi ve randevu
Radyonüklid Tedavi Polikliniği · İstanbul Tıp Fakültesi · Santral +90 212 414 20 00 (dahili 32221)
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz.
Tüm hakları saklıdır. © 2026 Kullanım Koşulları | KVKK