Kemiğe yayılmış kanserlerde ağrı, yaşam kalitesini en çok etkileyen sorunlardan biridir. Radyonüklid tedavide damar yoluyla verilen radyoaktif ilaçlar kemikteki metastaz odaklarında birikir ve birden fazla ağrılı bölgeyi aynı anda tedavi eder.
İskelet sistemi, ileri evre kanserlerde en sık metastaz görülen bölgelerden biridir; omurga, leğen kemiği ve kaburgalar en sık tutulan yerlerdir. Meme, prostat ve akciğer kanserleri, kemik metastazlarının yaklaşık %80’inden sorumludur. İleri evre kanserli hastaların %90’a kadarı ciddi ağrı yaşar ve bu ağrının büyük kısmı kemik kaynaklıdır.
Kemik metastazları ağrının yanı sıra kırık, kanda kalsiyum yüksekliği ve omurilik sıkışması gibi sorunlara da yol açabilir. Bu nedenle tedavi bir ekip işidir ve farklı yöntemler birlikte planlanır.
Her aşamada, ağrının şiddetine göre düzenlenir.
Tek ya da birkaç sınırlı ağrılı bölgede hızlı ve etkili bir seçenektir.
Bifosfonat ya da denosumab, hormon tedavisi ve kemoterapi, hastalığın türüne göre kullanılır.
Ağrı birçok bölgede ve yaygın olduğunda; tek bir damar yolu uygulamasıyla tüm odaklara ulaşır.
Kemik metastazlarının çevresinde kemik yapımı ve yıkımı hızlanır. Kemiği hedefleyen radyoaktif ilaçlar, kalsiyum gibi davranarak ya da kemik dokusuna bağlanarak bu aktif bölgelerde birikir; sağlıklı kemikte ise çok daha az tutulur.
Biriken ilacın yaydığı radyasyon, çevresindeki kanser hücrelerini ve ağrıya yol açan süreci etkiler. İlaç kan dolaşımıyla bütün iskelete ulaştığı için, tek bir uygulamayla birden çok ağrılı bölge aynı anda tedavi edilir.
Hangi ilacın kullanılacağı; hastalığın türüne ve yaygınlığına, kan değerlerine ve beklenen amaca göre belirlenir.
Ağrıda azalma genellikle ilk hafta içinde başlar. Az miktarda gama ışını yaydığı için tedavi sonrasında görüntülenebilir.
Samaryum-153’e benzer şekilde kemikteki aktif bölgelerde birikir. Yarı ömrünün daha uzun olması ilacın hazırlanmasını ve taşınmasını kolaylaştırır; az miktarda gama ışını yaydığı için görüntülenebilir.
Kemikteki aktif bölgelerde birikir. Etkisi daha geç, genellikle 2–3 hafta içinde başlar ve uzun sürebilir.
Kemiğe yayılmış, hormon tedavisine dirençli prostat kanserinde ağrıyı azaltmanın yanında yaşam süresini de uzatır.
Radyum tedavisi →Kemik metastazlarında kullanılan nükleer tıp tedavilerinin amacı her zaman aynı değildir. Bazıları yalnızca ağrıyı hafifletir, bazıları ise hastalığın kendisini de tedavi eder.
Samaryum-153, Lutesyum-177 EDTMP ve Stronsiyum-89 gibi beta yayan ilaçlar, kanserin türünden bağımsız olarak yaygın kemik ağrısını azaltmak ve ağrı kesici ihtiyacını düşürmek için kullanılır. Kanserin seyrini değiştirmeleri beklenmez.
Radyum-223, kemiğe yayılmış ve hormon tedavisine dirençli prostat kanserinde yaşam süresini uzattığı gösterilmiş bir tedavidir. Benzer şekilde Lutesyum-PSMA (prostat kanseri), Lutesyum-DOTATATE (nöroendokrin tümörler) ve radyoaktif iyot (tiroid kanseri), kemik metastazları dahil hastalığın tamamını hedefler.
Metastaza bağlı kemik ağrısı olan her kanser türünde uygulanabilir; en sık meme, prostat ve akciğer kanserlerinde kullanılır. Tedavi kararı; ağrının yaygınlığı, kemik taramasındaki tutulum, kan değerleri ve planlanan diğer tedaviler birlikte değerlendirilerek verilir.
Tedavi için onkoloji uzmanınızın sizi nükleer tıp radyonüklid tedavi polikliniğine yönlendirmesi gerekir.
Tedavi ayaktan yapılır; hastanede yatış gerekmez. Yeşil işaretli adımlar nükleer tıp bölümünde yapılır.
Kemik sintigrafisi ya da kemik PET/BT, kan sayımı ve böbrek fonksiyonları incelenir; tedavi kararı birlikte verilir.
İlaç damar yolundan yavaş infüzyonla verilir. Kısa bir gözlemden sonra radyasyon güvenliği kuralları anlatılır ve aynı gün evinize gidersiniz.
Bazı hastalarda ilk birkaç gün ağrıda geçici bir artış (alevlenme) olabilir. Ağrı kesicilerinizi bırakmayın.
Etki, kullanılan ilaca göre birkaç gün ile birkaç hafta içinde başlar ve genellikle haftalar ile aylar boyunca sürer.
Kan değerleri birkaç hafta içinde düşebilir ve kendiliğinden toparlanır; bu nedenle düzenli kan sayımı kontrollerine gelinir.
Ağrı yeniden başlarsa ve kan değerleri uygunsa tedavi tekrarlanabilir.
Tedavi genellikle iyi tolere edilir. En sık görülen yan etki, kan değerlerinde, özellikle trombosit ve beyaz kürede, birkaç hafta içinde ortaya çıkan, genellikle hafif ve geçici düşüştür.
Bazı hastalarda ilk günlerde ağrıda geçici bir artış görülebilir; bu durum ağrı kesicilerle kontrol edilir. İlaç idrarla atıldığı için ilk günlerde tuvalet hijyenine özen gösterilmesi ve size verilecek önlemlere uyulması gerekir.
118 hastalık randomize, plasebo kontrollü çalışmada tek doz Samaryum-153, ilk hafta içinde başlayan ağrı azalması sağladı; yanıt veren hastaların çoğunda etki en az 16. haftaya kadar sürdü. Kemik iliği baskılanması hafif ve geri dönüşlüydü.
Serafini AN, et al. J Clin Oncol 1998 →Kemiğe yayılmış, hormon tedavisine dirençli prostat kanserli 921 hastada Radyum-223, plaseboya göre yaşam süresini uzattı ve kemikle ilgili ilk semptomatik olayı geciktirdi.
Parker C, et al. N Engl J Med 2013 →Kullanılan ilaca göre değişir; etki genellikle birkaç gün ile 2–3 hafta içinde başlar.
Kendi kendinize bırakmayın. Ağrınız azaldıkça, ağrı kesicileriniz hekiminizle birlikte azaltılır.
Dış radyoterapi belirli bir bölgeyi tedavi eder. Radyonüklid tedavi damar yoluyla verildiği için yaygın, birden çok ağrılı bölgede aynı anda etkilidir. İki tedavi birlikte de kullanılabilir.
Ağrı yeniden başlarsa ve kan değerleri uygunsa, genellikle birkaç ay sonra tekrarlanabilir.
Radyum-223 alfa ışını yayar ve prostat kanserinde ağrıyı azaltmanın yanında yaşam süresini de uzatır. Samaryum-153, Lutesyum-177 EDTMP ve Stronsiyum-89 ise beta ışını yayar ve esas olarak ağrıyı hafifletmek için kullanılır.
Radyonüklid Tedavi Polikliniği · İstanbul Tıp Fakültesi · Santral +90 212 414 20 00 (dahili 32221)