Lutesyum Tedavisi
Kanser hücresini bulan ve içeriden etkileyen
hedefe yönelik atom tedavisi.
Lutesyum-177, kanser hücrelerini tanıyan akıllı moleküllerle birleştirilerek damar yolundan verilir. İlaç, vücudun farklı bölgelerine yayılmış kanser odaklarını bulur ve etkisini doğrudan orada gösterir. Yaydığı beta radyasyonu, birkaç milimetreye ulaşabilen bir mesafe boyunca enerji aktararak kanser hücrelerinin DNA’sına zarar verir ve hücrelerin yok edilmesini sağlar.
Kanser hücresini bulan akıllı ışın
Hedefi tanır
Lutesyum-177, belirli kanser hücrelerini tanıyan “akıllı” bir moleküle bağlanır. Bu molekül, kanser hücresinin yüzeyindeki özel yapılara bir anahtarın kilide oturması gibi tutunur.
Odakları bulur
Damar yolundan verilen ilaç, kan yoluyla vücudun farklı bölgelerine yayılmış kanser odaklarına bile ulaşır; sağlıklı dokuları ise büyük ölçüde korur.
İçeriden etkiler
Yaydığı beta radyasyonu, birkaç milimetreye ulaşabilen bir mesafe boyunca enerji aktararak kanser hücrelerinin DNA’sına zarar verir ve hücrelerin yok edilmesini sağlar.
Halk arasında “atom tedavisi” denince çoğu kişinin aklına, tiroid hastalıklarında yıllardır başarıyla kullanılan radyoaktif iyot tedavisi gelir. Bu tedavide alınan radyoaktif iyot kendiliğinden tiroid dokusunda toplanır ve etkisini orada gösterir.
Lutesyum tedavisi aynı fikrin günümüzdeki gelişmiş hâlidir. Lutesyum-177 adlı radyoaktif madde, belirli kanser hücrelerini tanıyan “akıllı” bir moleküle bağlanır. Bu molekül, kanser hücresinin yüzeyindeki özel yapılara bir anahtarın kilide oturması gibi tutunur. Vücuda verilen ilaç böylece kanser hücrelerini bulur ve yaydığı ışınla onları içeriden etkiler.
Bu yöntemin en büyük avantajı, ilacın kan yoluyla vücudun farklı bölgelerine yayılmış kanser odaklarına bile ulaşabilmesi, sağlıklı dokuları ise büyük ölçüde korumasıdır. Nükleer tıpta bu tür tedavilere “radyonüklid tedavi” adı verilir.
Lutesyum tedavisi hangi hastalıklarda kullanılır?
Lutesyum Tedavisi prostat kanseri, nöroendokrin tümör ve medüller tiroid kanseri gibi bazı kanser türlerinin tedavisinde kullanılan bir atom tedavisidir. Hedefe yönelik atom tedavisi olarak bilinen bu yöntemde, Lutesyum belirli kanser hücrelerine özel olarak geliştirilen akıllı moleküllerle birleştirilerek tedavi etkisi gösterir.
Lutesyum-DOTATATE (PRRT)
Lutesyum tedavisi ilk olarak yaygın şekilde nöroendokrin tümörlerin tedavisinde kullanılmaya başlanmıştır. Bu tedavide kullanılan akıllı molekül, nöroendokrin tümörlerin metastazlarında yoğun olarak bulunan somatostatin reseptörlerini hedef alır. Sonuç olarak akıllı radyoaktif ilaç vücuda verildiğinde, doğrudan kanser hücreleri üzerindeki bu reseptörlere bağlanarak etkisini gösterir.
Nöroendokrin tümörlerin tedavisi için geliştirilen bu akıllı radyoaktif ilaç, Lutesyum kullanılarak laboratuvar ortamında her hasta için özel olarak sentezlenir. Ortaya çıkan bu bileşiğe Lutesyum-Oktreotid veya Lutesyum-DOTATATE adı verilir. Bu nedenle nöroendokrin tümörlerin tedavisinde kullanılan atom tedavisi, Lutesyum-Oktreotid veya Lutesyum-DOTATATE tedavisi olarak da adlandırılır. Bu tedavinin kullanılan diğer bir adı da PRRT (Peptid Reseptör Radyonüklid Tedavi) olarak bilinmektedir.
Lutesyum-DOTATATE, sadece nöroendokrin tümörlerde değil, aynı zamanda somatostatin reseptör yoğunluğu yüksek olan diğer ileri evre kanserlerde de kullanılabilir. Bu kanserler arasında medüller tiroid kanseri, nöroblastom ve paraganglioma gibi hastalıklar bulunmaktadır.
Lutesyum tedavisinin nöroendokrin tümörlerdeki başarısı, dünya çapında çok merkezli çalışmaların önünü açmış ve nihayetinde 2012-2016 yılları arasında gerçekleştirilen, sonuçları 2017’de yayımlanan NETTER çalışması ile bilimsel olarak kanıtlanmıştır. NETTER çalışması, Lutesyum-DOTATATE’in alternatif tedavi yöntemleriyle karşılaştırıldığında daha etkili bir tedavi yöntemi olduğunu, kanserli hücreleri yok ettiğini ve yaşam süresini uzattığını ortaya koymuştur. Ayrıca, yan etkilerinin oldukça az olması Lutesyum-DOTATATE’in en önemli avantajlarından biri olarak öne çıkmaktadır.
Lutesyum-PSMA
Nöroendokrin tümörlerdeki Lutesyum tedavisi tecrübelerinin ardından, son yıllarda kanserli hücreleri hedefleyen benzer bir tedavi yaklaşımı prostat kanserinin atom tedavisinde de uygulanmaya başlanmıştır. Prostat kanserinde atom tedavisi, akıllı moleküller aracılığıyla hedefe yönelik tedavi prensibine dayanmaktadır. Bu akıllı moleküller, prostat kanser hücreleri üzerinde yoğun olarak bulunan, prostata özgü yüzey antijenlerini hedef alır. PSMA (Prostat Spesifik Membran Antijeni) olarak adlandırılan bu yüzey antijenleri sayesinde, prostat kanserinde Lutesyum ile uygulanan atom tedavisi Lutesyum-PSMA tedavisi olarak adlandırılır.
Lutesyum-PSMA tedavisi, diğer tedavi yöntemlerine yanıt alınamayan prostat kanseri hastalarında kullanılabilen güvenli bir tedavi seçeneğidir. Yapılan çalışmalar ve klinik deneyimler, Lutesyum-PSMA tedavisinin ileri evre prostat kanseri hastalarında yaşam süresini uzattığını, ağrıları azalttığını ve kanseri gerilettiğini göstermektedir.
Lutesyum-PSMA tedavisini diğer tedavi yöntemleriyle karşılaştıran uluslararası ve çok merkezli bilimsel çalışmaların sonuçlarının alınması ile birlikte, bu tedavi yöntemi prostat kanseri tedavisindeki hak ettiği yeri almaya başlamıştır.
2021’de New England Journal of Medicine’de yayımlanan uluslararası VISION çalışmasında, ileri evre (metastatik, hormona dirençli) prostat kanseri olan hastalarda standart tedaviye Lutesyum-PSMA eklenmesi yaşam süresini anlamlı olarak uzattı ve hastalığın ilerlemesini geciktirdi. Hastaların yaşam kalitesi olumsuz etkilenmedi.
Sartor O, et al. N Engl J Med. 2021;385:1091-1103 · Çalışmayı oku →Beta ışınından alfa ışınına
Geniş klinik kullanım, kolay erişilebilirlik ve randomize kontrollü çalışmalarla kanıtlanmış etkinlik. Halen öncelikli tercih.
Hem beta hem de Auger elektron yayılımı sayesinde hedef hücrelere daha etkili radyoterapi sağlar. Terbiyum-161 →
Daha yüksek lineer enerji transferi (LET) ile kanser hücrelerine güçlü DNA hasarı vererek tedavi etkinliğini artırma potansiyeline sahip. Alfa tedavi nedir? →
Lutesyum-177, hem PSMA hem de DOTATATE hedefli tedavilerde etkili bir radyoizotop olarak kullanılmaya devam etse de, son yıllarda terbiyum-161 ve aktinyum-225 gibi alternatif radyoizotopların bu moleküllerle birlikte kullanımı araştırılmaktadır. Özellikle alfa yayıcı olan aktinyum-225, daha yüksek lineer enerji transferi (LET) ile kanser hücrelerine güçlü DNA hasarı vererek tedavi etkinliğini artırma potansiyeline sahiptir. Benzer şekilde, terbiyum-161, hem beta hem de Auger elektron yayılımı sayesinde hedef hücrelere daha etkili radyoterapi sağlamaktadır.
Bu gelişmeler, PSMA veya DOTATATE gibi hedefleyici moleküllerle yalnızca lutesyum kullanmanın ötesine geçerek, tedaviye dirençli veya ileri evre hastalarda daha güçlü ve uzun süreli yanıtlar alınmasını sağlayabilir. Ancak lutesyum-177, geniş klinik kullanımı, kolay erişilebilirliği ve randomize kontrollü çalışmalarla etkinliğinin kanıtlanmış olması nedeniyle halen öncelikli tercih olmaya devam etmektedir. Bununla birlikte, terbiyum-161 ve aktinyum-225’in sağladığı avantajlar, bu izotopların alternatif tedavi seçenekleri olarak klinik kullanıma giderek daha fazla dahil edilmesine olanak tanımaktadır.
Hastalığa göre tedavi seçenekleri
Lutesyum tedavisi hakkında bilgi ve randevu
Radyonüklid Tedavi Polikliniği · İstanbul Tıp Fakültesi · Santral +90 212 414 20 00 (dahili 32221)