FAPI PET/BT

ARAŞTIRMA AŞAMASINDA BİR YÖNTEM

Tümörün kendisini değil,
çevresindeki destek dokusunu görüntüler.

FAPI PET/BT, kanser hücrelerini çevreleyen ve onları destekleyen fibroblast adlı hücreleri hedef alan yeni bir PET yöntemidir. Bilimsel olarak umut verici sonuçlar vermektedir; ancak henüz rutin kullanıma girmemiştir ve yalnızca seçilmiş durumlarda, hastayı takip eden hekimin değerlendirmesiyle gündeme gelir.

KISACA

Ne gösterir?Tümörü çevreleyen destek dokusundaki fibroblastları

DurumuAraştırmaları süren, rutin kullanıma henüz girmemiş bir yöntem

Kimler için?Yalnızca seçilmiş durumlarda, hekim değerlendirmesiyle; SGK geri ödemesi yoktur

1 · TÜMÖR MİKROÇEVRESİ

Tümör yalnız değildir

Bir tümör yalnızca kanser hücrelerinden oluşmaz. Kanser hücrelerinin çevresinde onları destekleyen, besleyen ve koruyan bir doku bulunur: bağ dokusu hücreleri, kan damarları ve bağışıklık hücreleri. Bu yapıya tümör mikroçevresi ya da stroma denir.

Kanserle ilişkili fibroblastlar

Fibroblastlar vücudun en yaygın bağ dokusu hücreleridir ve yaralanmalarda onarımı başlatır. Tümörün içinde ve çevresinde bulunan fibroblastlar ise kanserin büyümesine destek olacak şekilde değişir.

İyileşmeyen bir yara

Kanser, bir anlamda iyileşmeye çalışan ama hiçbir zaman iyileşemeyen bir yaraya benzetilir. Onarım için devreye giren fibroblastlar sürekli etkin kalır ve tümöre yapısal destek sağlar.

Neden önemli?

Bu hücreler yeni damar oluşumunu destekleyebilir, bağışıklık sistemini baskılayabilir ve tedaviye direnç gelişimine katkıda bulunabilir. Bu yüzden hem görüntüleme hem de tedavi araştırmalarında önemli bir hedef haline gelmiştir.

Tümör mikroçevresi: kanser hücreleri, fibroblastlar, bağışıklık hücreleri, kan damarı ve fibroblast yüzeyindeki FAP proteinine bağlanan FAPI moleküllerini gösteren yakın plan

2 · NASIL ÇALIŞIR?

FAPI PET nasıl çalışır?

Kanserle ilişkili fibroblastların yüzeyinde FAP (fibroblast aktivasyon proteini) adı verilen bir yapı bulunur. Sağlıklı dokulardaki fibroblastlarda bu protein ya hiç yoktur ya da çok azdır.

1. Hedef: FAP

Birçok kanser türünde tümörü çevreleyen fibroblastlar yüzeylerinde yoğun miktarda FAP taşır.

2. FAPI molekülü

FAP'a bağlanan küçük bir molekül (FAP inhibitörü, kısaca FAPI), çok az miktarda radyoaktif madde ile işaretlenir ve damar yolundan verilir.

3. Görüntü

Molekül tümörü çevreleyen fibroblastlarda birikir ve PET/BT ile görüntülenir. Yani FAPI PET tümörün kendisini değil, onu çevreleyen destek dokusunu gösterir.

3 · FDG PET İLE FARKI

FDG PET'ten ne farkı var?

FDG PET, kanserde en yaygın kullanılan PET yöntemidir ve şeker tüketimi yüksek hücreleri gösterir. FAPI PET ise farklı bir hedefe bakar. Bu nedenle iki yöntem birbirinin yerine değil, belirli durumlarda birbirini tamamlayacak şekilde düşünülür.

Özellik	FDG PET/BT	FAPI PET/BT
Neyi hedefler?	Şeker tüketimi yüksek hücreleri	Tümörü çevreleyen fibroblastları
Hazırlık	Açlık ve kan şekeri kontrolü gerekir	Genellikle açlık gerekmez
Çekim zamanı	Enjeksiyondan yaklaşık 1 saat sonra	Daha kısa bir bekleme süresi yeterli olabilir
Beyin, kalp, karaciğer	Normalde yoğun tutulum gösterir	Tutulum düşüktür, kontrast yüksektir
Kullanım durumu	Rutin; kılavuzlarda yeri tanımlı, SGK kapsamında	Araştırma aşamasında; rutin değil, SGK geri ödemesi yok

4 · ARAŞTIRMA ALANLARI

Araştırmalarda öne çıkan alanlar

FAPI PET pek çok kanser türünde araştırılmaktadır. Bunlar arasında en dikkat çekici sonuçlar iki alanda elde edilmiştir:

ARAŞTIRMA

1. Mide kanseri

Mide kanserinin bazı türleri, özellikle taşlı yüzük hücreli (diffüz) tip, FDG'yi az tutar ve FDG PET/BT'de yeterince görünmeyebilir. FAPI PET'in mide tümörünün kendisini ve yaygınlığını göstermede ek bilgi sağlayabileceğini gösteren çalışmalar bulunmaktadır.

ARAŞTIRMA

2. Karın zarı (periton) tutulumu

Mide başta olmak üzere sindirim sistemi (GİS) ve yumurtalık (over) kanserlerinin karın zarına yayılması (peritonitis karsinomatoza) ile karın zarının kendisinden kaynaklanan (primer periton) tümörler, standart yöntemlerle her zaman yeterince gösterilemeyebilir. FAPI PET'in bu durumlarda hastalığın yaygınlığı hakkında ek bilgi sağlayabileceği gösterilmiştir.

FAPI tutulumu kansere özgü değildir.Fibroblastlar vücuttaki her türlü onarım sürecinde etkinleşir. Bu nedenle iltihap, yakın zamanda geçirilmiş ameliyat ya da yaralanma, doku sertleşmesi (fibrozis), eklem kireçlenmesi ve damar sertliği gibi kanser dışı durumlarda da FAPI tutulumu görülebilir. Sonuçlar mutlaka diğer bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.

5 · BİLİNMESİ GEREKENLER

Rutin bir tetkik değildir

FAPI PET/BT hakkında son yıllarda çok şey yazılıp konuşulmaktadır. Gerçekçi bir beklenti için şunları bilmekte fayda vardır:

Araştırma aşamasındadır

Umut verici sonuçlara rağmen kanser tanı ve takibinde standart yöntemlerin yerini almamıştır. Uluslararası kılavuzlarda rutin kullanımı henüz tanımlanmamıştır.

Seçilmiş durumlarda istenir

Diğer yöntemlerin yeterli bilgi sağlamadığı seçilmiş hastalarda, hastayı takip eden hekimin ve nükleer tıp uzmanının ortak değerlendirmesiyle gündeme gelebilir.

Her zaman ek bilgi sağlamaz

Birçok hastada FDG PET/BT ve diğer standart yöntemler gerekli bilgiyi zaten verir. Bu durumda FAPI PET'in ek bir faydası olmaz.

SGK geri ödemesi yoktur

FAPI PET/BT şu an için SGK tarafından karşılanmamaktadır.

6 · GELECEK

Görüntülemeden tedaviye: FAPI teranostiği

Aynı hedefin hem görüntüleme hem de tedavi için kullanılmasına teranostik denir. FAP hedefinin de ilerleyen yıllarda tedavi amacıyla kullanılması üzerinde çalışılmaktadır.

Erken araştırma aşamasında.FAPI moleküllerinin Lutesyum-177, İtriyum-90 ya da Aktinyum-225 gibi tedavi edici radyoaktif maddelerle işaretlenmesi araştırılmaktadır. Bu tedaviler şu an için erken araştırma aşamasındadır ve rutin bir tedavi seçeneği değildir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı, kişisel durumunuza göre hekiminiz tarafından verilir.